Zbiór fasoli – jakie zagrożenia czyhają na twoje rośliny

Fasolę w Polsce zaczęto uprawiać pod koniec XVI wieku - początkowo jako roślinę ozdobną, a od połowy XVII jako warzywo. W obecnych czasach aż trudno sobie wyobrazić ogródek bez fasolki. Wszyscy wiemy, że sukces w uprawie tego warzywa mierzy się nie ilością zawiązanych strąków, ale tym, ile z nich ostatecznie trafi na nasze stoły i do słoików.  W okresie zbiorów fasoli czai się wiele zagrożeń w postaci chorób, jednak większości z nich można uniknąć bądź je zminimalizować. Kluczem jest obserwacja i szybkie działanie.

Ze względu na kolor strąków, odmiany fasoli dzielimy na:

• żółtostrąkowe
• zielonostrąkowe
• fioletowe

Fasola wczesna GOLDPANTERA / fot. PlantiCo

Fasola średnio wczesna DELFINA / fot. PlantiCo

Z uwagi na rodzaj wzrostu wyróżniamy odmiany:  

• karłowe – niskie, uprawiane bez podpór

Fasola średnio późna PAULINERA / fot. PlantiC

• tyczne – pnące się wysoko, wymagające podpór

Fasola tyczna – uprawa na podwyższonej grządce – z lewej 28.06.2026, z prawej 28.07.2026 / fot.PlantiCo

Kilka słów o uprawie fasoli

Fasolę wysiewa się wprost do gruntu, najlepiej po 15 maja, gdy minie niebezpieczeństwo przymrozków. Nasiona kiełkują w temperaturze 15-20°C. Jeśli masz więcej miejsca na grządkach, możesz je wysiewać co 14 dni aż do początku lipca, dzięki temu wydłużysz zbiory do początków jesieni. Odmiany karłowe siejemy w rzędach co 40-50 cm, zachowując odstęp między nasionami ok. 8-10 cm. Odmiany tyczne siejemy gniazdowo, umieszczając po 2-3 nasiona w jednym miejscu.  Głębokość siewu 3-5cm w zależności od gleby.

Okres wegetacyjny fasoli jest dość krótki, wynosi 60-80 dni. Fasolka lubi towarzystwo innych warzyw, np. cebuli, pora, rzodkiewki, sałaty czy roślin strączkowych, natomiast złe sąsiedztwo dla niej to kalafior, kapusta i seler. Marchew nie lubi świeżego obornika, bezpośredniego wapnowania oraz gleb ciężkich i kamienistych. W takich warunkach jej korzenie stają się zdeformowane, rozwidlone lub pękają.  

ZAGROŻENIA CZYCHAJĄCE NA FASOLĘ

CHOROBY BAKTERYJNE:

1. Bakterioza obwódkowa

Patogen: bakteria: Pseudomonas syringae pv.phaseolicola

W Polsce choroba występuje powszechnie i wyrządza duże szkody w uprawach.

Objawy:

Na liściach tworzą się okrągłe, chlorotyczne plamy, pośrodku których obserwuje się drobne, kanciaste, czasami wodniste nacieki, otoczone zazwyczaj brunatną obwódką. Plamy sprawiają wrażenie przeźroczystych, z czasem powiększają się i obejmują prawie całą powierzchnię liścia. Bakteria poraża również strąki, na których powstają początkowo okrągłe, później zlewające się, jasnozielone plamy. Z czasem, na strąkach widoczne są plamy przebarwione na kolor brunatno czerwony z wodnistą obwódką. Podczas wilgotnej pogody w obrębie plam widoczne są krople śluzowatego wysięku bakteryjnego.

2. Ostra bakterioza fasoli

Patogen: bakteria: Xanthomonas campestris pv.phaseoli

Objawy:

Pierwsze objawy zawsze występują na liściach - początkowo są to jasnozielone, wodniste plamy, później pojawiają się plamy brunatne, o matowej powierzchni, otoczone żółtą obwódką. Tkanka w tych miejscach zasycha. Na strąkach plamy są ceglaste lub czerwonobrunatne. Rozwojowi choroby sprzyja wysoka temperatura ok. 30⁰ C i bezdeszczowa pogoda. Pierwotnym źródłem choroby są porażone nasiona.

Wysiewać tylko i wyłącznie nasiona opatrzone paszportem roślin!!

Paszport roślin – co to?

W myśl Ustawy o Ochronie Roślin, głównymi Regulowanymi agrofagami /RAN/ dla fasoli są:

• Strąkowiec fasolowy (Acanthoscelides obtectus) – szkodnik niszczący nasiona w uprawach i magazynach
• Bakteria (Xanthomonas axonopodis pv. phaseoli) – sprawca bakteryjnej brązowej plamistości i ostrej bakteriozy

W celu zapobiegania rozprzestrzenianiu powyższej choroby i szkodnika, wymagana jest kontrola na plantacji lub/oraz urzędowe testy nasion. Producent nasion po stwierdzeniu braku objawów na plantacji lub negatywnych wynikach testów wystawia paszport roślin, który znajduje się na każdym opakowaniu nasion wolnych od Strąkowca i Xanthomonas. W obrocie mogą znaleźć się wyłącznie nasiona fasoli opatrzone takim paszportem. Nie kupuj nasion z niewiadomego źródła, bez paszportu, bo możesz wprowadzić do swojego ogrodu groźną chorobę.

CHOROBY GRZYBOWE:

1. Rdza fasoli – powszechnie występuje na częściach nadziemnych fasoli

Objawy rdzy na liściach fasoli

Objawy:

Pierwsze objawy rdzy widoczne są w postaci żółtych plam na liściach. Wraz z rozwojem choroby, na spodniej stronie liści, w miejscu przebarwień tworzą się pomarańczowobrązowe skupienia, które dokonują wtórnych infekcji na roślinach. Wraz z upływem czasu, po obu stronach liści i na strąkach pojawiają się ciemnobrunatne skupiska (zarodniki przetrwalnikowe). Silnie porażone liście zwijają się, zasychają i obumierają.  Porażeniu ulegają także strąki.

2. Antraknoza fasoli - źródłem pierwotnej infekcji są porażone przez patogena nasiona. Rozwojowi choroby sprzyjają długotrwałe opady deszczu oraz temperatura około 20^oC. Zarodniki przenoszone są na rośliny sąsiednie z deszczem oraz wiatrem

Objawy antraknozy na strąku fasoli / fot. PlantiCo

Objawy:

widoczne już w pierwszych fazach rozwoju rośliny - na liścieniach pojawiają się wgłębione, czerwonawe lub brązowawe plamki. Porażone siewki często zamierają. Na dojrzałych roślinach - na łodygach i ogonkach liściowych widoczne są nieregularne, brunatne plamy, natomiast na dolnej stronie blaszki liściowej, w okolicach nerwów powstają brunatne, wydłużone nekrozy. Na strąkach fasoli pojawiają się okrągłe lub nieregularne, brunatne, lekko zagłębione plamy, które z czasem zlewają się, obejmując znaczą część powierzchni strąka.

3. Szara pleśń to powszechnie występująca choroba grzybowa, której nasilenie zależy od warunków atmosferycznych – zwłaszcza wysokiej wilgotności powietrza, długotrwałych opadów deszczu, chłodnych nocy i długo utrzymującej się porannej rosy. Patogen rozwija się w szerokim zakresie temperatury – od 5 do 30^oC.

Objawy szarej pleśni na strąku fasoli / fot.PlantiCo

Objawy:

występują brunatne, nekrotyczne plamy pokryte charakterystycznym szaro-beżowym nalotem na łodygach, liściach, kwiatach i strąkach. Przy suchej pogodzie zarażona tkanka zasycha.Choroba dość szybko się rozprzestrzenia, dlatego należy działać od razu, gdy zobaczymy pierwsze objawy.    

Jak ograniczyć rozwój chorób grzybowych fasoli?

• wysiewać zdrowe nasiona, zaopatrzone paszportem, od sprawdzonych producentów
• unikać zagęszczenia roślin
• stosować prawidłowy płodozmian i zmianowanie (4 letnia przerwa w uprawie fasoli na tym samym stanowisku)
• unikać uprawy fasoli na stanowiskach, na których uprawiano uprzednio rośliny bobowate i korzeniowe
• nie uprawiać fasoli w zagłębieniach i miejscach o zwiększonym ryzyku zastoisk wodnych
• usuwać silnie porażone rośliny, które mogą być źródłem rozprzestrzeniania patogena
• patogeny zimują na porażonych resztkach roślin w glebie, dlatego po zakończonym zbiorze należy dokładnie usunąć resztki roślinne
• Ograniczanie pierwotnych infekcji następuje poprzez głębokie przekopanie podłoża

----

Częste pytania:

• dlaczego strąki po zbiorze szybko więdną i robią się gumowate

Fasolka szparagowa po zerwaniu z krzaka błyskawicznie traci wodę. Jeśli zbierasz ją w upalne południe i zostawisz w koszyku na słońcu, już po godzinie będzie gumowata, wiotka i straci swój apetyczny chrupiący charakter. Co robić? Zrywaj strąki wczesnym rankiem, zanim słońce zacznie mocno operować. Zebrane strąki natychmiast schowaj do cienia lub włóż do lodówki. Dobrym rozwiązaniem jest też krótkie zanurzenie zebranych strąków w bardzo zimnej wodzie tuż przed schowaniem ich do lodówki (najlepiej w woreczku z dziurkami).

• czy zrywając strąki możemy uszkodzić roślinę?

Niestety, jeśli robisz to nieostrożnie możesz uszkodzić roślinę. Ciągnięcie za strąki z całej siły może naderwać pędy lub wyrwać cały krzaczek z korzeniem (fasola ma płytki system korzeniowy). Zatem należy robić to z umiarem lub przytrzymać łodygę jedną ręką, a drugą delikatnie zerwać strąk.

• do kiedy maksymalnie można zbierać fasolkę szparagową?

Niestety tylko do pierwszych przymrozków. Zatem, jeśli uprawiasz fasol z siewu letniego w gruncie, zdecydowanie powinieneś wybrać odmiany wczesne – o krótkim okresie wegetacji 60-65 dni. Fasola szparagowa jest skrajnie wrażliwa na mróz. Nawet delikatny przymrozek niszczy strukturę strąków – robią się one wodniste, wiotkie i niesmaczne. Jeśli prognoza pogody zapowiada nawet niewielki przymrozek - zbierz wszystkie strąki zanim chłód nadejdzie.

• co zrobić, jeśli fasola na suche ziarno zmokła przed zbiorem?

Zbierz strąki jak najszybciej, gdy tylko deszcz ustanie. Nie zostawiaj ich na krzakach, bo zaczną gnić, a nasiona wykiełkują wewnątrz strąka. Przenieś zebrane strąki do suchego, ciepłego i przewiewnego pomieszczenia, rozłóż cienką warstwą np. na papierze i pozwól im całkowicie wyschnąć przed wyłuskaniem.

----

Ciekawostka: każdy wie jak wygląda zbiór ręczny fasoli na działce, ale nie każdy miał okazję zobaczyć zbiór mechaniczny  – poniżej kilka zdjęć ze zbioru odmiany Arkana, pochodzącej z hodowli PlantiCo

Mechaniczny zbiór strąków fasoli ARKANA / fot.PlantiCo

Mechaniczny zbiór strąków fasoli ARKANA / fot.PlantiCo

Mechaniczny zbiór strąków fasoli ARKANA / fot. PlantiCo

o