Pierwsze wyraźne objawy chwościka buraka obserwuje się najczęściej w drugiej połowie lipca i na początku sierpnia. Chwościk buraka rozwija się w ukryciu. Od chwili, gdy zarodnik wniknie do wnętrza liścia, do momentu ukazania się widocznych, plamistych nekroz mija zazwyczaj od 7 do 14 dni. Przez ten czas roślina wygląda na całkowicie zdrową. Jednak po tym czasie na najstarszych, zewnętrznych liściach buraka pojawiają się drobne (1–2 mm), okrągłe plamki z jasnym środkiem i wyraźną, czerwonobrunatną obwódką, która jest bardzo charakterystycznym objawem dla chwościka. Zaawansowana choroba objawia się już na wszystkich liściach – nie tylko na najstarszych, plamki powiększają się i często zlewają jedna z drugą. Środek starych plam zasycha, staje się pergaminowy, pęka i całkowicie wykrusza się, przez co porażone liście wyglądają na podziurawione.
Objawy Chwościka buraka / fot. PlantiCo
Burak zaatakowany przez Chwościka przechodzi przez bardzo charakterystyczne etapy obronne i regeneracyjne, które całkowicie zmieniają jego naturalny cykl rozwojowy. Zamiast gromadzić energię w korzeniu, roślina przestawia się w tryb walki o przetrwanie.
1. Reakcja obronna i odrzucanie liści
W pierwszym etapie burak próbuje odizolować infekcję. Na liściach pojawiają się drobne plamki z czerwonobrunatną obwódką. Zainfekowane, najstarsze liście gwałtownie żółkną, wiotczeją, kładą się na ziemi i całkowicie wysychają. Zależnie od intensywności ataku, uschniętych liści może być całkiem sporo.
Silne porażenie chwościkiem, odrzucanie liści
2. Wymuszone odrastanie liści – to najbardziej wycieńczające dla buraka zachowanie. Śpiące pąki na głowie buraka zostają pobudzone do życia. Roślina zaczyna masowo wypuszczać nowe, młode liście kosztem energii zgromadzonej w korzeniu. Ponieważ proces ten powtarza się falowo, głowa buraka nienaturalnie się wydłuża, tworząc charakterystyczny, wysoki stożek. Skąd burak czerpie na to energię? – z cukru (sacharozy), który wcześniej zdeponował w korzeniu. W tym okresie wzrost masy korzenia zostaje całkowicie zahamowany. Roślina marnuje wyprodukowany cukier na przeżycie, zamiast na budowanie plonu. Efekt? – mniejsze, nienaturalnie wydłużone korzenie o gorszym smaku. Prócz tego korzenie są bardziej podatne na uszkodzenia mechaniczne i gorzej się przechowują.
Rozwój chwościka buraka jest całkowicie uzależniony od specyficznych warunków pogodowych. Grzyb ten jest wybitnie ciepłolubny i wilgociolubny, dlatego najgroźniejszy staje się w miesiącach letnich (od końca czerwca do sierpnia).
JAKIE CZYNNIKI POGODOWE SPRZYJAJĄ ROZWOJOWI CHWOŚCIKA?
wysoka wilgotność powietrza i mokre liście – to najważniejszy czynnik aktywujący grzyba – wilgotność 90-95%. Do skiełkowania zarodników niezbędna jest obecność wody utrzymującej się na blaszce liściowej przez minimum 10-12 godzin - np. po deszczu, obfitej rosie lub obfitym podlewaniu na liść.
wysokie temperatury w dzień: Grzyb najlepiej rozwija się w temperaturach od 22°C do 30°C
ciepłe noce – powyżej 15°C przyspieszają rozwojowi choroby. Gdy noce są chłodne -poniżej 10–12°C, rozwój grzyba wyhamowuje, nawet przy wysokiej wilgotności.
JAK USTRZEC BURAKI PRZED CHWOŚCIKIEM?
Dla działkowca ochrona buraka ćwikłowego przed chwościkiem wygląda inaczej niż na wielkich polach uprawnych. Na małej przestrzeni kluczem jest profilaktyka, naturalne wzmacnianie roślin i zmiana nawyków pielęgnacyjnych. Dzięki temu można całkowicie ustrzec się przed chorobą lub drastycznie ograniczyć jej skutki bez sięgania po mocną chemię.
Metody ochrony przed chwościkiem, które powinieneś zastosować w swoim warzywniaku, by cieszyć się smacznymi burakami:
nie podlewaj buraków po liściach – zawsze pod korzeń! Najlepiej rano. Wewnątrz łanu liści tworzy się specyficzny mikroklimat - zatrzymuje on wilgoć i parującą wodę, co drastycznie wydłuża czas zwilżenia liści i zwiększa podatność na porażenie.
stosuj przerywkę. Odstępy jakie zachowasz podczas przerywki uzależnione powinny być od tego, do jakich chcesz wykorzystać korzenie:
- na botwinkę i wczesny zbiór – odstępy 6-8cm
- do letniego spożycia (średniej wielkości korzenie) – odstęp 8-10cm (to najbardziej uniwersalna odległość, która zapewnia optymalną przestrzeń i ogranicza ryzyko rozwoju chwościka)
- do długiego przechowywania na zimę (duże korzenie) – odstęp 10-12cm. Zagwarantuje on roślinie dobre warunki do nabierania dużej masy korzeni
zagwarantuj słoneczne i przewiewne stanowisko – buraki powinny rosnąć tam, gdzie bez przeszkód operuje słońce i wiatr
unikaj przenawożenia azotem - nadmiar azotu powoduje, że liście są bujne, delikatne, mają cieńszą skórkę i tworzą gęsty, wilgotny mikroklimat w międzyrzędziach, co idealnie sprzyja grzybowi.
usuwaj chore liście! przeglądaj grządki co kilka dni. Jeśli zauważysz pojedyncze liście z kropkami w czerwonej obwódce, natychmiast je zerwij. Nie wyrzucaj ich na kompostownik, bo tam zarodniki z łatwością przetrwają - najlepiej spal lub głęboko zakop
zachowuj płodozmian! Nie wysiewaj nasion buraków w tym samym przez minimum 3–4 lata. Patogen zimuje na resztkach pożniwnych i ma ułatwioną drogę do infekcji.
zwalczaj chwasty – zwłaszcza popularną komosę białą (lebiodę) – należy do tej samej rodziny botanicznej (rodzina szarłatowate, podrodzina komosowate) i również choruje na chwościka, zatem może stanowić źródło zakażenia dla Twoich buraków
wybieraj nasiona odmian o podwyższonej odporności
Zdrowa plantacja buraka ćwikłowego BETAKO F1 / fot. PlantiCo
Burak ćwikłowy BETAKO F
• Okres wegetacji ok. 115-120 dni
• Korzenie kuliste, średniej wielkości, o ciemnoczerwonej skórce
• Na przekroju intensywnie krwistoczerwony, bez wyraźnych pierścieni
• Przeznaczony do bezpośredniego spożycia i przetwórstwa
• Bardzo dobra zdolność przechowalnicza
• Wykazuje tolerancję na porażenie chwościkiem
Zdrowa plantacja buraka ćwikłowego MARS F1 / fot. PlantiCo
Burak ćwikłowy MARS F1
• Okres wegetacji ok. 100-115 dni
• Korzenie kuliste, średniej wielkości, o gładkiej skórce
• Na przekroju intensywnie ciemnoczerwony
• Wysoki plon i jakość korzeni
• Dobra odporność na wybijanie w pędy kwiatostanowe
• Przeznaczony do bezpośredniego spożycia i przetwórstwa
• Bardzo dobra zdolność przechowalnicza
PODSUMOWANIE:
Aby skutecznie uniknąć porażenia chwościkiem i cieszyć się wysokim plonem i smakiem swoich buraków, należy wdrożyć zintegrowaną profilaktykę. Ponieważ grzyb zimuje w resztkach pożniwnych w glebie, kluczem jest niedopuszczenie do jego namnożenia i rozwoju. Jeśli zastosujesz wskazówki opisane w artykule - możesz uniknąć, a z pewnością ograniczyć do minimum rozwój tej choroby.
