Burak ćwikłowy to popularne warzywo, które w Polsce pojawiło się w XVI w. Polska znajduje się na pierwszym miejscu w unijnej produkcji buraka ćwikłowego, za Francją, Niemcami, Hiszpanią i Łotwą. Wg danych GUS powierzchnia uprawy tego warzywa w Polsce z roku na rok rośnie. Obrazowo - w 2020 roku pod uprawę buraka ćwikłowego przeznaczono 5,8 tys. ha, w zeszłym już blisko 7,9 tys. ha. Niezależnie od wielkoobszarowych plantacji, warzywo to króluje również na grządkach niemal każdego ogródka.
Za uprawą buraka ćwikłowego przemawia nie tylko tradycja, ale głównie bogactwo witamin i minerałów - zawierają m. innymi: witaminę A, B1, B2, C, E, K, magnez, fosfor, wapń, potas, sód, żelazo i cynk. Burak ćwikłowy swoje korzystne właściwości zawdzięcza również dużej zawartości barwników – głównie betaniny. Wśród odmian wyróżniających się dużą zawartością tego barwnika są Nochowski i Ceryl. Potwierdza to m. innymi praca zrealizowana w ramach projektu „Nowa żywność bioaktywna o właściwościach prozdrowotnych”, gdzie badano sok z korzeni 14 odmian buraka przekazanych przez SDOO w Szczecinie Dąbiu. Ponadto wyniki badań przeprowadzonych w Laboratorium analiz składu jakościowego i ilościowego warzyw firmy PlantiCo – wykazują, że prócz wymienionych dwóch odmian buraka ćwikłowego, wysoką zawartością betaniny wyróżniają się Karmazyn, Mars F1, Betako F1, Chrobry i Forono.
Intensywne, jednolite wybarwienie miąższu to jeden z najważniejszych parametrów decydujących o jakości buraka ćwikłowego - wszyscy oczekują korzeni o ciemno- lub krwistoczerwonej barwie, pozbawionych jasnych pierścieni. Choć predyspozycje do silnego wybarwienia korzeni to cecha odmianowa buraka, ostateczny efekt w dużej mierze zależy od stanowiska, warunków pogodowych, pielęgnacji i błędów w nawożeniu
Najważniejsze błędy agrotechniczne i pielęgnacyjne, które bezpośrednio wpływają na słabsze wybarwienie miąższu buraka ćwikłowego i powstawanie białych pierścieni:
przenawożenie - zwłaszcza azotem
To najczęstszy błąd w uprawie buraka. Nadmierne dawki azotu, zwłaszcza stosowane w drugiej połowie okresu wegetacji, powodują bujny wzrost liści kosztem korzenia. Korzenie rosną zbyt szybko, stają się wodniste, a koncentracja barwników drastycznie spada. Dodatkowo w miąższu niestety kumulują się szkodliwe azotany. W uprawie hobbystycznej, na działkach i ogródkach najlepszym nawozem do buraków ćwikłowych jest kompost. Ten naturalny nawóz należy zastosować na działce jesienią w roku poprzedzającym wysiew nasion. Można również używać gnojówki np.z pokrzywy, która dostarczy roślinom azotu, potasu i wielu mikroelementów - podlewać w rozcieńczeniu 1:10, raz na 2 tyg.
Niedobór potasu i boru
Burak ma ogromne zapotrzebowanie na potas oraz mikroelementy, w szczególności bor. Buraki najlepiej rosną i wybarwiają się na glebach o pH zbliżonym do obojętnego (pH 6,5–7,0). Zbyt kwaśna ziemia blokuje przyswajanie pierwiastków.
- potas odpowiada za gospodarkę wodną i transport cukrów. Niedobór potasu mocno ogranicza syntezę barwników.
- bor wspomaga gospodarkę węglowodanową i zapobiega wadom wewnętrznym. Jego niedobór osłabia rozwój i wybarwienie korzenia, powoduje powstawanie pustych przestrzeni i twardnienie tkanek.
Pamiętajmy, że buraki najlepiej rosną i wybarwiają się na glebach o pH zbliżonym do obojętnego (pH 6,5–7,0). Zbyt kwaśna ziemia zablokuje przyswajanie pierwiastków.
Niedobór potasu i boru
Burak ma ogromne zapotrzebowanie na potas oraz mikroelementy, w szczególności bor. Buraki najlepiej rosną i wybarwiają się na glebach o pH zbliżonym do obojętnego (pH 6,5–7,0). Zbyt kwaśna ziemia blokuje przyswajanie pierwiastków.
- potas odpowiada za gospodarkę wodną i transport cukrów. Niedobór potasu mocno ogranicza syntezę barwników.
- bor wspomaga gospodarkę węglowodanową i zapobiega wadom wewnętrznym. Jego niedobór osłabia rozwój i wybarwienie korzenia, powoduje powstawanie pustych przestrzeni i twardnienie tkanek.
Pamiętajmy, że buraki najlepiej rosną i wybarwiają się na glebach o pH zbliżonym do obojętnego (pH 6,5–7,0). Zbyt kwaśna ziemia zablokuje przyswajanie pierwiastków.
POLECANE odmiany buraka o dużej zawartości betatniny, których korzenie są dobrze wybarwione, bez wyraźnych pierścieni:
• Kształt korzenia kulisty, okres wegetacji ok. 110 dni
• Przekrój jednolity, intensywne ciemnoczerwone
zabarwienie miąższu
• Niska skłonność do akumulacji azotanów
• Duża zawartość betaniny oraz korzystny stosunek betaniny do wulgaksantyny
• Przeznaczony do bezpośredniego spożycia, przetwórstwa i przechowywania
• Okres wegetacji ok. 100-115 dni
• Korzenie kuliste, średniej wielkości, o gładkiej skórce
• Na przekroju intensywnie ciemnoczerwony
• Wysoki plon i jakość korzeni
• Dobra odporność na wybijanie w pędy kwiatostanowe
• Przeznaczony do bezpośredniego spożycia i przetwórstwa
• Bardzo dobra zdolność przechowalnicza
• Okres wegetacji ok. 120-130 dni
• Korzenie kuliste o bardzo słabo widocznych pierścieniach
• Wyróżnia się brakiem tendencji do gromadzenia azotanów
• Duża zawartość betaniny i cukrów - dobry surowiec do
przetwórstwa i produkcji naturalnych barwników
• Przeznaczony na świeży rynek i do przechowywania
• Okres wegetacji ok. 100-110 dni
• Korzenie kuliste, bardzo wyrównane, o delikatnej skórce
• Duża zawartość betaniny - korzenie stanowią doskonały surowiec do
produkcji barwników naturalnych, soków, koncentratu i barszczu
• Odmiana tolerancyjna wobec chwościka i mączniaka prawdziwego
• Dobra odporność na wybijanie w pędy kwiatostanowe
• Przeznaczona na świeży rynek, długiego przechowywania
Korzenie kuliste, średniej wielkości, o ciemnoczerwonej skórce
• Na przekroju intensywnie krwistoczerwony, bez wyraźnych pierścieni
• Przeznaczony do bezpośredniego spożycia i przetwórstwa
• Bardzo dobra zdolność przechowalnicza
• Wykazuje tolerancję na porażenie chwościkiem
PODSUMOWANIE
Burak ćwikłowy stanowi kulinarną tradycję i króluje na polskich stołach od XVI w. Uprawa własnych buraków to ogromna satysfakcja, ale, żeby nie uczyć się na własnych błędach i nie liczyć strat podczas zbiorów, warto zastosować się do uwag zawartych w artykule - wtedy będziesz cieszyć się smacznymi oraz intensywnie i jednolicie wybarwionymi korzeniami.
