Zmienik lucernowiec to jeden z najczęściej występujących szkodników atakujących fasolę i ogórki. Żeruje na liściach, pąkach, młodych pędach oraz owocach. Szkodniki te (zarówno larwy, jak i osobniki dorosłe) wysysają soki z tkanek roślinnych i wstrzykują do nich toksyczny płyn zawierający enzymy, które nieodwracalnie niszczą rozwijające się części. W efekcie tego, zaatakowane rośliny mają zdeformowane wierzchołki pędów, zaschnięte i opadające pąki kwiatowe oraz podziurawione liście. To osłabia ich wzrost oraz znacząco wpływa na obniżenie wielkości i jakość plonu.
Jak wygląda zmienik lucernowiec?
Dorosły owad osiąga długość od 5 do 8 mm. Ma owalne, lekko spłaszczone ciało o ubarwieniu – od zielonkawego przez oliwkowo-brązowe do brunatnego. Na wierzchniej stronie skrzydeł widoczny jest charakterystyczny jasny, trójkątny wzór (tarczka), typowy dla pluskwiaków z rodziny tasznikowatych. Larwy są mniejsze, pozbawione skrzydeł i mają jasnozieloną barwę. W Polsce szkodnik rozwija zazwyczaj dwa pokolenia w ciągu roku.
Zmienik lucernowiec - Lygus rugulipennis/ fot.PlantiCo
Kiedy pojawia się szkodnik?
Dorosłe osobniki zimują wśród resztek roślinnych i ściółki. Wiosną przenoszą się na chwasty oraz rośliny uprawne. Największą liczebność osiągają od czerwca do sierpnia, kiedy intensywnie rozmnażają się i żerują na warzywach. Największe szkody powstają podczas ciepłej i suchej pogody, gdy populacja szkodnika szybko się powiększa.
Warto zatem przyjrzeć się w tym okresie roślinom ogórków oraz fasoli i sprawdzić, czy nie pojawiły się na nich charakterystyczne objawy żerowania zmiennika lucernowca.
FASOLA SZPARAGOWA
Żerowanie zmienika na kwiatku fasoli; charakterystyczne nakłucie liścia / fot.PlantiCo
Na roślinach fasoli zmiennik lucernowiec wysysa szczytowe listki, które w słonecznej pogodzie bardzo szybka ulegają wysuszeniu. Przy nieco chłodniejszej pogodzie objawy żerowania mogą występować również na części blaszki liściowej. W miejscu nakłucia widoczna jest dziurka - tkanka liścia w tym miejscu się kurczy, potem robią się dziury. Podobnie dzieje się na strąkach fasoli – w miejscu ukłucia zmiennika widoczna jest dziurka, gdzie za sprawą wpuszczonej ze śliną toksyny następuje deformacja strąka (zgięcie).
Charakterystyczne nakłucie i deformacja strąka fasoli/ fot.PlantiCo
OGÓREK
Efekt żerowania zmiennika na młodych pędach ogórka/ fot. PlantiCo
Na roślinach ogórków podobnie jak w przypadku fasoli, zmieniki lubią żerować na wierzchołkach wzrostu, co powoduje ich zasychanie. Na listkach nakłuta tkanka brązowieje, zasycha i wykrusza się, w wyniku czego powstają otwory o nieregularnych brzegach. W uprawie tego gatunku, największe straty powstają w czasie kwitnienia i zawiązywania owoców – efektem silnego ataku szkodnika jest słabszy plon i gorsza jakość ogórków. Jeżeli na roślinach znajdują się zawiązki owoców i dochodzi do ich nakłucia, wtedy ogórek w trakcie rozwoju będzie się deformował (w miejscu ukłucia powstanie zagięcie owocu). Wewnątrz krzywizny będzie widoczna charakterystyczna dziurka, która brązowieje. Należy jednak zwrócić uwagę, czy na pewno na skrzywionym owocu jest dziurka – jeśli nie ma, oznacza to, że za krzywienie ogórków odpowiada pogoda oraz zaburzenia w pobieraniu składników pokarmowych np. potasu - a nie szkodnik. Należy wówczas uzupełnić niedobory pierwiastka.
Brak nakłucia przez zmiennika – efekt niedoboru potasu/fot. PlantiCo
Podsumujmy szkody, jakie powoduje zmiennik lucernowiec w uprawie fasoli i ogórka:
- na roślinach fasoli można zaobserwować:
- zniekształcone młode liście,
- opadanie pąków i kwiatów,
- uszkodzone strąki,
- zahamowanie wzrostu roślin.
- na roślinach ogórka można zaobserwować:
- deformacje najmłodszych liści,
- drobne, jasne plamki po nakłuciach,
- zasychanie wierzchołków pędów,
- zniekształcone owoce o obniżonej jakości handlowej.
Oprócz ogórka i fasoli zmiennik atakuje również:
- bób,
- pomidor
- paprykę
- seler
- rzodkiewkę
- kapustę pekińską oraz inne warzywa kapustne
- truskawki, maliny, jeżyny
Zwalczanie
Najlepsze efekty daje profilaktyka. Jak ograniczyć występowanie zmienika lucernowca?
- unikać zakładania upraw w bezpośrednim sąsiedztwie łąk, nieużytków oraz pól z lucerną i roślinami selerowatymi, skąd szkodniki chętnie nalatują po przezimowaniu
- systematycznie kontrolować młode rośliny
- unikać nadmiernego zagęszczenia upraw
- w szklarniach i tunelach foliowych montować drobne siatki przeciw owadom
- regularnie usuwać chwasty
- usuwać resztki roślin po zakończeniu uprawy
Wczesne wykrycie pierwszych osobników pozwala znacznie ograniczyć ich liczebność - zanim zdążą wyrządzić poważniejsze szkody. W wyłapywaniu zmienika pomogą Ci żółte tablice lepowe, których powinieneś wywiesić sporą ilość. Można też zastosować domowy, ekologiczny sposób – oprysk wywarem z wrotyczu lub krwawnika pospolitego – najlepiej wcześnie rano, kiedy zmiennik nie jest jeszcze tak aktywny. Te metody mogą pomóc jedynie w początkowym okresie, kiedy atak szkodnika nie jest jeszcze zmasowany.
Jeżeli jednak liczebność zmienika jest duża i powoduje wyraźne straty, niestety konieczne może okazać się zastosowanie metody chemicznej - oprysku zarejestrowanym i dopuszczonym do obrotu środkiem ochrony roślin. Przed użyciem preparatu należy zawsze zapoznać się z aktualną etykietą i sprawdzić, czy środek jest zarejestrowany do stosowania w danej uprawie i przeciwko danemu szkodnikowi oraz koniecznie sprawdzić jaką ma karencję.
Podsumowanie
Choć zmienik lucernowiec jest niewielkim owadem, potrafi przyczynić się do poważnych strat w uprawie fasoli i ogórka. Regularna lustracja roślin, ograniczanie chwastów oraz szybka reakcja po zauważeniu pierwszych objawów żerowania pozwalają skutecznie zmniejszyć jego liczebność i ochronić Twoje plony.
